Không có quy mô như trận địa pháo cổ ở Núi Lớn, nhưng trận địa pháo cổ Cầu Đá cũng là một trong những công trình quan trọng, ghi dấu ấn tham vọng của thực dân Pháp về việc xây dựng Vũng Tàu thành một tiền cảng quân sự.

Vào năm 1890, các quan cai trị Pháp ở Nam Kỳ nói chung và ở Vũng Tàu nói riêng đã đề xuất xây dựng ở Vũng Tàu một tiền cảng nhằm phục vụ cho mục đích quân sự, làm nơi neo đậu, tránh gió bão cho tàu chiến hoạt động trên biển, đồng thời phục vụ cho việc bốc xếp khí tài, hàng hóa phục vụ cho thành phố nghỉ mát và quân sự Vũng Tàu. Nhưng đề án chưa được duyệt vì lúc ấy tình hình Đông Dương vừa ổn định, kinh phí khó khăn.

Năm 1896, dự án trên được thực hiện. Tiền cảng Vũng Tàu là con đê dài hơn 400m, chân đê rộng 15m, mặt đê rộng 4m được kè bằng đá, đổ bê tông chạy dài từ mũi phía bắc núi Nhỏ ra giữa biển nằm song song với Bãi Trước (vịnh Hàng Dừa). Đê cảng Vũng Tàu do kỹ sư Pháp thiết kế và thị trưởng Vũng Tàu lúc bấy giờ là Outrey phê duyệt thi công.

Để làm được con đường ra giữa biển này, người Pháp đã chi hết 45.000 quan từ ngân sách khai thác thuộc địa. Nhân công là những người tù khổ sai, họ là những chí sĩ yêu nước tham gia các phong trào chống Pháp, bị thất bại và cuối cùng trở thành nô lệ cho bọn thực dân. Để làm được đê cảng này, thực dân Pháp đã huy động hơn cả ngàn tù nhân vận chuyển, khuân vác gần 50.000m3 đá, có những hòn đá nặng nề, to lớn để kè đê chắn sóng, họ phải ngâm mình dưới nước, phơi lưng giữa trời trong suốt thời gian dài. Sau khi làm xong đê cảng, người Pháp mới nhận ra sai lầm của các kỹ sư của họ mà người chịu trách nhiệm cao nhất là Outrey. Đê cảng chạy dài theo hướng đối diện và ngược lại với các dòng sông đổ vào vịnh Gềnh Rái. Mặt khác do tác động của dòng hải lưu nên bến cảng trở thành con đập chắn, là nơi tụ lắng bùn, cát biển… Cầu tàu này bị vô hiệu hóa hoàn toàn trước khi cơn bão Giáp Thìn (1904) phá hỏng hoàn toàn. Ngày nay những ngày thủy triều rút xuống, người ta vẫn còn nhìn thấy một con đê dài bằng đá tảng chạy thẳng ra biển, là bằng chứng tàn bạo của thực dân Pháp mà hơn thế kỷ qua sóng biển, thủy triều vẫn chưa bào mòn, phủ lấp.

Thực dân Pháp đã nhận thấy ý nghĩa quân sự của cửa ngõ Vũng Tàu, ngay sau khi chiếm Nam Bộ xong, chúng đã nhanh chóng lắp đặt ở đây nhiều ụ đại pháo và sau đó phát triển thành phòng tuyến quân sự quy mô kiên cố. Việc tổ chức phòng tuyến Vũng Tàu nhằm tạo ra hành lang chiến lược quân sự, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cửa ngõ vùng đất Đông Nam Bộ mà thực dân trực tiếp cai trị, bảo đảm cho nơi neo đậu của các hạm đội Pháp hoạt động ở Viễn Đông, bảo đảm cho Vũng Tàu là thành phố nghỉ mát và dưỡng bệnh của quân đội thực dân.

Phòng tuyến Vũng Tàu hình thành làm ba cụm lớn, liên hoàn với nhau trên các điểm cao Núi Nhỏ, Núi Lớn với tất cả 23 khẩu đại pháo cỡ đạn 140mm-300mm. Ba trận địa pháo này được khởi công xây dựng từ năm 1895. Toàn quyền Đông Dương không quên nhấn mạnh thời hạn hoàn thành: “Phải xây dựng Vũng Tàu thành một nơi đủ mạnh, công việc xây dựng các trận địa pháo phải được thực hiện xong trước năm 1897”.

Từ Cầu Đá, du khách có thể đến trận địa pháo Cầu Đá theo đường lên ngọn Hải Đăng, Vũng Tàu, hoặc theo lối vào Tịnh xá Ngọc Bích, chùa Bửu Sơn hoặc con đường nhỏ kế bên khách sạn Hải Âu, đường Hạ Long, trận địa nằm ở độ cao 15m bên sườn nam Núi Nhỏ, có 4 khẩu đại pháo nòng dài 5,5m, cở đạn 240mm bố trí theo hình cánh cung, nòng hướng ra biển Bãi Trước – Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh, tạo nên tầm quan sát và tầm bắn rộng. Các khẩu pháo bố trí cách đều nhau 18m, có thể quay tròn 3600 trên mâm pháo, nâng cao hay hạ thấp tầm bắn nhờ hệ thống truyền động tầm hướng bằng bánh răng cưa.

Cùng với trận địa pháo trên Núi Nhỏ, Núi Lớn trận địa Cầu Đá Bãi Trước hợp thành một quần thể di tích lịch sử, đã được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích quốc gia.

NGUYỄN VĂN TÂM
Báo Bà Rịa – Vũng Tàu

Tọa lạc trên triền Núi Lớn (90, Trần Phú, phường 5, TP. Vũng Tàu) là một ngôi miếu có tên gọi Giếng Ngự, bởi trong miếu có 1 cái giếng cổ, chứa đựng những giai thoại ly kỳ.

Theo những giai thoại được lưu truyền trong dân gian về Miếu bà Giếng Ngự (còn gọi là Giếng Gia Long), đây là nơi vua Gia Long từng đến. Truyền thuyết kể rằng, trong khi trốn chạy sự truy sát của vua Quang Trung, quan quân nhà Nguyễn đã đặt chân đến vùng núi này. Đến đây, chủ tớ cùng khát khô cả họng, nhưng không tìm ra dòng nước ngọt nào bởi bốn bề toàn là biển cả. Nhà vua bèn cắm thanh gươm xuống đất và khấn rằng, nếu ông còn “chân mệnh thiên tử” thì sẽ mang nước ngọt tới. Lát sau, xung quanh thanh gươm rỉ ra nước ngọt. Ông và quân lính vui mừng khôn xiết, vội đào quanh thanh gươm tạo thành một cái giếng lấy nước uống…

Từ đó, người xưa đồn rằng, uống nước giếng này có thể giúp con trai, con gái xinh đẹp, tài năng như công chúa, hoàng tử. Người xưa còn tin rằng, nước giếng giúp chữa lành nhiều chứng bệnh, giúp đẹp da, đẹp tóc. Trải qua hàng trăm năm, đến nay nhiều khách thập phương và người dân địa phương vẫn tìm đến để cầu an, xin nước giếng về tắm, gội cầu mong sức khỏe, bệnh tật tan biến.

Những người địa phương có gia đình sống nhiều đời ở đây cho biết, chiếc giếng cổ này không dưới 100 năm, ước khoảng vào năm 1788. Bà Nguyễn Thị Thúy Phượng (65 tuổi), cai quản ngôi miếu này kể, năm 1935, ông Hai Thiệu là ông nội của bà cùng một số người dân trong vùng lên núi đốn củi đã phát hiện ra cái am nhỏ có bức tranh vẽ thờ 5 Bà chúa của vùng đất này. Kế bên là cái giếng như giai thoại kể trên. Sau đó, ông đã xây dựng lại am thành miếu và đặt tên là Miếu bà Giếng Ngự. Từ đó đến nay, ngôi miếu được các thế hệ trong gia đình ông Hai Thiệu trông giữ và chăm sóc.

Với những giai thoại kỳ bí, ngôi miếu thu hút khá đông khách thập phương và người dân địa phương đến thăm viếng, cầu phúc lành. Bà Trần Thị Vân (65 tuổi, ở phường 5), cho hay: “Từ nhỏ, tôi đã nghe người dân trong vùng kể về sự linh thiêng của ngôi miếu và chiếc giếng này. Tuần nào tôi cũng lên đây để cầu phúc, cầu sức khỏe, an lành cho cả gia đình và xin nước giếng về ngâm chân với ước mong khỏe mạnh”.

Có một thời gian, nhiều người dân, du khách lấy nước giếng để tắm giặt khiến cho nguồn nước dần mất đi tính linh thiêng và gây nên cảnh lộn xộn, phản cảm. Để bảo vệ nguồn nước giếng, gia đình bà Phượng đã xây lại giếng, hằng ngày múc nước lên đóng vào từng chai nhỏ cho khách hành hương mang về. Chiếc giếng có miệng khoảng 80cm, độ sâu chừng 3-4m, nhưng quanh năm có nước và rất ngọt, mát. Năm 2019, ngôi miếu đã được sửa sang, tu bổ khang trang từ nguồn đóng góp của bá tánh.

Hiện nay, ngôi miếu có khu thờ 5 Bà chúa. Tục thờ 5 Bà xuất phát từ tín ngưỡng thờ mẫu, là 5 vị thánh mẫu cai quản, bảo trợ vùng núi này. Ngoài ra, miếu còn có các quần thể thờ tự: các vị thần núi, vua Gia Long, phật bà Quan âm, ngũ hổ, Giếng Ngự.

Vào ngày 16/3 âm lịch hằng năm, tại miếu diễn ra lễ cúng Bà. Trong ngày này, gia đình bà Phượng thường tổ chức cúng 7 mâm gồm: mâm vàng, mâm bạc và 5 mâm ngũ sắc tượng trưng cho 5 Bà. Các mâm cúng đều là thực phẩm chay, hoa quả, cau trầu… Nghi thức cúng theo phong tục thờ mẫu gồm có lễ đội mâm và dâng mâm lên Bà.

Bài: MINH THIÊN

Báo Bà Rịa – Vũng Tàu

Khô cá chỉ vàng là sản phẩm ẩm thực nổi tiếng của tỉnh BR-VT. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh hàng chục cơ sở sản xuất khô cá chỉ vàng, trong đó tập trung nhiều nhất tại xã Phước Tỉnh (huyện Long Điền).

Cá chỉ vàng tên khoa học là Selaroides leptolepis, là loài cá nước mặn, ăn nổi gần bờ, phân bố ở Ấn Độ Dương và Tây Nam Thái Bình Dương. Cá chỉ vàng là hải sản có giá trị kinh tế cao, là nguyên liệu để chế biến thành nhiều món ăn ngon, đặc biệt hơn cả là món cá khô.

Hình dáng cá chỉ vàng khá đẹp, thân cá hình thoi, dẹt, đầu hình tam giác, hàm trên hơi thụt vào so với hàm dưới, dọc 2 bên thân có sọc vàng óng ánh chạy thẳng từ sau mắt đến gần đuôi. Lưng cá màu xanh xám và phơn phớt hồng. Bụng cá màu trắng bạc, trên mang cá có chấm đen. Vây và đuôi cá màu vàng, đầu hơi nhọn. Kích cỡ khi cá trưởng thành dài từ 65 đến 155mm. Thịt cá chỉ vàng tươi thơm ngon, ngọt, pha lẫn vị chua thanh.

Cá chỉ vàng tươi có thể chế biến thành nhiều món ăn đặc sắc như: cá chỉ vàng nướng, cá chỉ vàng kho tương gừng, cá chỉ vàng hấp quýt, rim chua ngọt, rim sa tế, cá chỉ vàng xào mắm nêm… Nhưng ngon và nổi tiếng hơn cả là khô cá chỉ vàng.

Để chế biến cá chỉ vàng tươi thành khô cá chỉ vàng phải qua nhiều công đoạn. Bước đầu tiên, đem rửa sạch cá khi vừa đánh bắt từ biển trở về. Khi cá ráo nước, ướp cá với muối, đường, bột ngọt, gia vị… rồi đem ủ khoảng hơn một ngày để gia vị thấm vào từng thớ thịt bên trong con cá. Công đoạn cuối cùng là phơi nắng, sấy khô, đóng gói để thành sản phẩm khô cá chỉ vàng, có thể sử dụng lâu dài.

Khô cá chỉ vàng là món ăn giàu dinh dưỡng, nhiều khoáng chất, giá cả rẻ hơn nhiều so với các loại hải sản khô như tôm, mực… nên được nhiều khách hàng ưa chuộng.

Cách chế biến khô cá chỉ vàng thành món ăn trong các bữa tiệc cũng rất đơn giản. Thông dụng nhất là cá chỉ vàng nướng, chấm tương ớt, đây là món nhậu khoái khẩu khi lai rai với vài ly rượu, bia. Khô cá chỉ vàng cũng có thể nướng bằng cồn như nướng mực khô. Cách nướng này vừa nhanh, vừa giữ được hương vị thơm ngọt tự nhiên của cá. Ngoài ra, khô cá chỉ vàng còn được chế biến thành nhiều món khác như, khô cá chỉ vàng chiên, khô cá chỉ vàng rim me…

Hiện nay trên địa bàn tỉnh BR-VT có nhiều cơ sở chế biến khô cá chỉ vàng, nhưng tập trung nhiều nhất ở xã Phước Tỉnh (huyện Long Điền). Theo lời bà Nguyễn Thị Nhung, chủ một đại lý hải sản ở Bến Đình, TP. Vũng Tàu, cá chỉ vàng ở Phước Tỉnh cung cấp cho hầu hết các đại lý hải sản lớn trên toàn tỉnh và nhiều đại lý ở TP. Hồ Chí Minh cũng như một số tỉnh miền Bắc.

Có thể kể đến một số cơ sở chế biến khô cá chỉ vàng nổi tiếng trên địa bàn tỉnh như: Cơ sở Nga Sơn (ấp Phước Thái, xã Phước Tỉnh). Cơ sở này có hơn 20 năm làm nghề, mỗi tháng cung cấp khoảng 3 tấn khô cá chỉ vàng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Tại cơ sở này, khô cá chỉ vàng được sản xuất theo quy trình sạch, khép kín, từ khâu nhập nguyên liệu cho đến khâu thành phẩm. Nguyên liệu cá tươi được nhập về từ các tàu ghe đánh bắt hải sản, có chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm. Về đến nơi chế biến, công nhân dùng giấy quỳ thử lượng urê để đảm bảo cá tươi, không bị ướp hóa chất trong quá trình vận chuyển. Chỉ những nguyên liệu cá chỉ vàng đạt chuẩn mới được đưa vào khu sơ chế. Hay như Công ty CP Chế biến Xuất nhập khẩu thủy sản (Baseafood) chuyên sản xuất, chế biến và cung cấp các mặt hàng thủy hải sản đạt tiêu chuẩn châu Âu cũng là một nhà chế biến khô cá chỉ vàng nổi tiếng.

TRẦN BÌNH

Báo Bà Rịa – Vũng Tàu