Trong các loài ốc, vú nàng Phú Quý được khá nhiều thực khách ưa chuộng vì tươi ngon vị đặc trưng hiếm nơi nào có được.
Vú nàng hình dáng như đôi gò bồng đảo của cô gái dậy thì, căng tròn, đầy sức sống. Vỏ bên ngoài của vú nàng là lớp xà cừ cứng chắc, và nếu dùng cát xát vô, ốc sẽ ửng lên một màu hồng tuyệt đẹp và gợi cảm.
Loài ốc này ngư dân Phú Quý còn gọi là ốc nón, vì giống như hình chiếc nón lá, thường bám vào các gành đá quanh đảo để sống. Hàng năm ngư dân đánh bắt vú nàng bán cho nhà hàng, các tiệm ăn, nhậu bình dân trên đảo một lượng khá lớn.
Ngư dân Trần Quang Đại ngụ tại thôn Đông Hải, xã Long Hải, chuyên khai thác loài ốc này, cho biết: “Ốc có quanh năm nhưng nhiều nhất vào những ngày trăng tròn của các tháng”.
Để khai thác, thợ lặn phải lặn sâu xuống những nơi có đá, rồi tìm ốc trong các kẹt đá, hang đá. Khi trông thấy chúng thì dùng tay khéo léo kéo ra. Trước kia một đêm ngư dân khai thác được cả tạ ốc nhưng gần đây mỗi ngày một ít đi bởi có quá đông người tìm bắt vú nàng.
Vú nàng rất ngon. Sau khi luộc sơ, dùng một que nhọn, hoặc mũi dao chích vào phần ruột, xoắn nhẹ thì lấy được thịt ốc. Thịt ốc được luộc lại cho chín, cắt bỏ phần màu xanh có vị đắng, phần còn lại thì rất ngon.
Các quán nhậu bình dân trên đảo thường có món gỏi vú nàng. Gỏi vú nàng ăn với bánh tráng (bánh đa) nướng, chấm nước mắm gừng, ăn mãi không chán. Hương vị gỏi thật đậm đà và khoái khẩu làm sao, mùi thơm của rau quyện với vị cay nồng của ớt, vị ngọt ngọt của vú nàng cứ ngấm dần, ngấm dần… Đến Phú Quý, thưởng thức món gỏi vú nàng chắc chắn các bạn sẽ nhớ mãi không quên.
Tuy giống tên là Ốc Vú Nàng nhưng ở Côn Đảo, hình dáng bên ngoài so với Ốc Vú Nàng Phú Quý hoàn toàn khác nhau nhé !
Theo tục lệ của các ngư dân miền biển nói chung và ngư dân Phú Quý nói riêng, khởi đầu năm mới các lăng, vạn trên đảo đều phải tổ chức lễ hội cầu ngư khởi động cho một năm mới bội thu, qua đó nhắc nhở bà con ngư dân đoàn kết trong quá trình khai thác trên biển và chung tay xây dựng cuộc sống mới.
Hàng năm, cứ sau Tết Nguyên đán của dân tộc, các lăng, vạn trên đảo Phú Quý đều tất bật chọn một ngày tốt để tổ chức lễ hội cầu ngư đầu năm. Tại vạn An Thạnh – khu di tích lịch sử cấp quốc gia, cầu ngư đầu năm được xem là một lễ hội truyền thống của ngư dân và được gọi là lễ tế xuân, cầu cho mưa thuận, gió hòa, quốc thái dân an, ngư dân đánh bắt được mùa. Lễ hội quy tụ các cụ lão, các mẹ, các chị và đông đảo ngư dân đều tề tựu về vạn để chuẩn bị lễ vật, đèn, hoa tổ chức rước thần Nam Hải từ biển vào vạn.
Trong nghi lễ, chủ tế sẽ thực hiện các nghi lễ cúng cá Ông; đọc văn tế mời gọi các vị thần biển về an vị, tiếp đến là đội múa lân biểu diễn chào mừng lễ hội chúc mừng một năm đánh bắt gặp nhiều thắng lợi.
Ấn tượng nhất vẫn là hò chèo bá trạo, đây là phần hội không thể thiếu trong lễ hội cầu ngư, diễn tả tinh thần đoàn kết giữa các thành viên trong một con thuyền, vượt qua sóng to, gió lớn, mang về một mùa bội thu cho ngư dân. Hát múa bá trạo, vừa là nghi thức tế, vừa là hoạt động nghệ thuật thể hiện cảnh sinh hoạt, lao động của ngư dân như chèo, kéo lưới.
Ông Đỗ Lẩm, ngư dân xã Tam Thanh cho biết: “Cầu ngư đầu năm là phong tục của ngư dân chúng tôi, dù tất bật đến mấy khi đến ngày cầu ngư, các ngư dân đều tạm gác lại việc ra khơi, để tập trung về lăng, vạn chuẩn bị phục vụ cho công tác cầu ngư, mong muốn đem lại may mắn năm mới cho ngư dân ra khơi đánh bắt”.
Lễ hội cầu ngư lưu giữ những tín ngưỡng dân gian, phong tục, tập quán cùng mối quan hệ mật thiết với tín ngưỡng tâm linh. Tất cả những mối quan hệ ấy gắn bó chặt chẽ ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình tồn tại cho đến ngày nay vẫn mang đậm những nét đặc trưng văn hóa biển. Lễ hội còn thể hiện ý thức “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ công đức của các vị tiền hiền, có công lập làng, dựng nghề và thông qua lễ hội thắt chặt thêm tình đoàn kết gắn bó giữa các ngư dân làng chài ven biển.
Ông Phạm Tài, một thầy nho trên đảo, cho biết: “Cầu ngư đầu năm có ý nghĩa rất quan trọng, cầu cho mưa thuận, gió hòa, trời êm, biển lặn, ngư dân đánh bắt được mùa, ngư dân Phú Quý tín ngưỡng thần Nam Hải và các vị thần khác dưới biển, để năm mới ra khơi đánh bắt thắng lợi”.
Những ngày đầu năm, lễ cầu ngư được tổ chức rộn ràng nhưng cũng đầy nghiêm trang với nhiều nghi lễ dân gian thật ý nghĩa, đầy màu sắc, thể hiện niềm tin và lòng tôn kính của những người lao động biển với thần Nam Hải, đồng thời thể hiện nét đẹp văn hóa riêng của ngư dân vùng biển.
Đảo Phú Quý ngày càng hấp dẫn với khách du lịch. Bên cạnh khám phá thiên nhiên, tham quan di tích, du khách còn được thưởng thức nhiều món hải sản còn tươi nồng vị mặn mòi của biển cả, trong đó phải kể tới món ăn dân dã nhưng khó quên đó là món cá nướng đêm khuya.
Mùa này biển êm, việc đánh bắt của ngư dân khá thuận lợi. Từ khoảng 7 giờ tối đến giữa khuya, đi dọc bờ biển ta sẽ gặp những chiếc ghe cập bến, đầy ắp cá còn tươi, lấp lánh ánh bạc.
Với trăng thanh, gió mát, bên bếp than hồng mùi cá nướng tỏa ra thơm phức, màu vàng rộm của da cùng lớp thịt cá trắng phau ở dưới khiến du khách phát thèm. Vị ngọt tươi của cá, hơi mặn của biển hòa với nước mắm ngon, dằm vài trái ớt xanh tạo vị cay, kèm mấy cọng rau húng và thêm ly rượu trắng thế là có một bữa tiệc đêm với hương vị đậm đà không thể quên.
Ăn cá nướng đêm khuya rất thú vị, đó là món đặc sản đã níu chân biết bao lượt du khách đến với Phú Quý!
Nhum biển còn gọi là nhím biển hay cầu gai, có tên khoa học là Echinoidea, là động vật thuộc loại nhuyễn thể, có họ hàng với các loài trai, sò. Nhum có hình dạng tròn dẹt như trái cam, thân phủ đầy gai nhọn, con trưởng thành có đường kính khoảng 8 – 15cm. Chúng thường sống ở vùng biển có nhiều rong rêu hoặc san hô. Thịt nhum hay còn gọi là gạch nhum có giá trị dinh dưỡng rất cao, thường chế biến được nhiều món ăn như: nấu cháo, nướng hành mỡ hoặc ăn sống với mù tạt…
Từ lâu, ở một số tỉnh: Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Bà Rịa – Vũng Tàu, Kiên Giang… nghề bắt nhum biển được ngư dân chú ý. Thịt nhum biển từ 300.000 – 500.000 đồng/kg; còn bán con thì khoảng 30.000 đồng/con.
Cháo nhum
Gần đây, theo nhiều người làm nghề lặn, biển Phú Quý có nhiều nhum, sống chỉ cách bờ khoảng vài chục mét, rất dễ khai thác. Nhiều ngư dân cho hay: “Chúng tôi biết giá trị của con nhum. Nhưng vì ở đây không ai mua nên chúng tôi không săn bắt làm gì. Khách du lịch cần… thường thì bắt về cho họ chứ không bán chác gì cả. Nếu có, thì bán với giá rất “hữu nghị””.
Hy vọng rằng, trong tương lai gần thịt nhum sẽ được nhắc đến nhiều trong các món ăn người Bình Thuận đãi khách.
Đảo Phú Quý không chỉ có núi Cấm, núi Cao Cát, Hòn Tranh, Hòn Đỏ, Hòn Đen, bãi Triều Dương, bãi Nhỏ và những cảnh đẹp mê hồn khác, không chỉ có tấm lòng người dân đảo quý khách để lại bao thương nhớ, đặc sản đảo Phú Quý còn có sức hút rất ấn tượng với du khách gần xa.
Tôi không thể nào quên những bữa ăn hải sản và nghĩ mình đã nhận được những quà tặng đặc biệt của biển đảo. Hải sâm, cá mú, cua huỳnh đế, nhum, vú nàng và rất nhiều loài ốc…, tất cả đều quá ngon, quá rẻ, tất cả đều là những món dành để tiến vua ngày trước.
Mú bông, mú đỏ và chuyện của “Linh khùng”
Điểm đến trong buổi trưa đầu tiên chúng tôi ở đảo Phú Quý là Mộ Thầy Sài Nại, khu di tích văn hóa cấp tỉnh và tất nhiên để thuận tiện chúng tôi dùng bữa trưa ngay nhà hàng Long Vỹ gần đó. Nhà hàng này nổi tiếng với những món cá mú nên chúng tôi gọi ngay một con các mú bông lớn hấp gừng, trong đoàn ai cũng xuýt xoa với mùi vị tự nhiên của biển khi cô tiếp viên đặt dĩa cá lên bàn. Lớp da béo giòn và những thớ thịt trắng phau thơm lừng của đĩa cá mú đã ngay lập tức chinh phục những thực khách khó tính trong đoàn chúng tôi. Cô tiếp viên trẻ trung, nhiệt tình giới thiệu thêm với chúng tôi về món cá mú đỏ chiên sốt me cũng là niềm tự hào của nhà hàng. Dù rất thích nhưng chúng tôi còn phải “để bụng” cho những món ốc thơm ngon mà có người nói: “Đến đảo chưa thưởng thức các món ốc thì xem như mới chỉ đứng trên tàu mà nhìn đảo thôi”. Trên bàn ăn chúng tôi có nhiều món ốc: Gỏi ốc giác con to, ốc bàn tay hấp, ốc nón luộc, vú nàng chấm sốt mù tạt xanh… Món ốc nào cũng mang lại những hương vị đặc biệt.
Câu chuyện của người chủ nhà hàng Long Vỹ, Dương Phùng Linh, cũng thú vị không kém bữa trưa với vô vàn món ngon vật lạ. Linh gốc dân Ngũ Phụng, Phú Quý. Linh trải qua nhiều nghề từ đi biển, đúc chậu, bán kiểng, kế toán đến buôn bán vật liệu xây dựng và cú đột phá làm cho người dân đảo gọi anh là Linh khùng mà cũng nể phục Linh khùng sát đất đó là cú đột phá xây hồ trên biển nuôi cá mú. Lúc bấy giờ, chuyện xây hồ trên biển là chuyện không tưởng nhưng Linh khùng quyết tâm thực hiện ý tưởng “khùng” của mình, anh xây ngay bằng đá quánh đục ra trên nền biển, chừa lỗ cho nước biển vào ra mỗi khi thủy triều lên xuống. Sau cơn bão Chanchu 2005, “hồ” của Linh khùng không hề hấn gì và lần thu nhập 200 triệu đồng tiền bán cá mú đầu tiên của Linh đã kéo theo nhiều người đến học tập mô hình nuôi cá này, ai cũng thừa nhận cú đột phá này thật ngoạn mục.
Cua huỳnh đế, nhum sọ và lòng nhiệt tình của nhóm homestay
Nếu như bữa trưa cũng được kết lại với món cháo nhum nhẹ bụng mà “thập toàn đại bổ” thì buổi chiều chúng tôi lại theo nhóm du lịch homestay có những trải nghiệm thú vị với việc ngụp lặn bắt nhum sọ, nhím biển ở bãi Nhỏ, mộ Thầy. Cũng nên nói thêm homestay là một loại hình “du lịch xanh” lý tưởng đối với các bạn trẻ quốc tế yêu thích khám phá văn hóa. Thay vì ở khách sạn, nhà nghỉ, du khách ở ngay tại nhà của dân địa phương để từ đó có góc nhìn thực tế, gần gũi với cách sống, phong tục tập quán và văn hóa địa phương. Khách được xem như một thành viên của gia đình và tham gia vào các sinh hoạt đời thường như ăn cơm chung mâm và trò chuyện trao đổi với các thành viên. Tình cảm này có thể được duy trì bền vững ngay cả sau chuyến đi du lịch.
Trở lại với câu chuyện ẩm thực bằng bữa chiều thịnh soạn mà rất rẻ tiền của chúng tôi ở quán ăn Lan Hương tại xã Tam Thanh. Dù phải đợi hơn 15 phút vì ghe giao hàng hải sản cập bến muộn, nhưng được thưởng thức món cua huỳnh đế của đảo Phú Quý thật đáng đồng tiền bát gạo. Đó là chưa nói chuyện ăn mà được lời, vì cứ tính mà xem, 1kg cua huỳnh đế trong đất liền giá từ 900.000 – 1 triệu đồng trong khi ở ngay tại đảo cua tươi mới được quán ăn nấu nướng phục vụ giá chỉ 580.000 đồng, ăn mà được lời gần nửa tiền rồi còn gì. Tương truyền ngày xưa, vua đi tuần thú dọc vùng biển miền Trung và thấy ngư dân nơi đây đánh bắt được loại cua lạ, vỏ màu đỏ hồng như chiến bào nên ăn thử và thấy ngon miệng. Từ đó vua đã truyền lên cho khắp các địa hạt miền duyên hải hàng năm phải dâng con vật này lên tiến vua nên mới có tên gọi cua hoàng đế hoặc huỳnh đế (gọi trại đi vì kỵ húy) là vậy.
Nướng nhum ở Phú Quý
Cua huỳnh đế sống ở tầng nước sâu, ở vùng biển sạch, có đáy cát vàng và nguồn nước trong xanh nên thịt đặc biệt thơm ngon, nhất là gạch cua, thưởng thức một lần không thể nào quên.
Món thứ hai là món sò điệp láng và sò điệp bay. Sò điệp có phần cồi trắng ngà, dai và ngọt, rất tốt cho sức khỏe. Hai loại sò điệp này khác nhau một chút về bề mặt vỏ nhưng thịt thì ngon như nhau. Sò điệp bay hấp suông ăn với rau răm, xì dầu trộn mù tạt. Món sò điệp láng nướng mỡ hành thì cầu kỳ hơn một chút, đặc biệt là phải chấm nước mắm chua ngọt. Gọi là cầu kỳ hơn các món mộc thôi nhưng cũng chỉ mấy thao tác: Cho sò điệp lên bếp than nướng đến khi sò tiết ra nước thì cho mỡ hành phủ lên. Nướng tới khi sò điệp chín thì rắc đậu phộng vào. Khi mùi sò nướng thơm lừng khắp mặt bàn thì mọi người trong đoàn đều nâng ly, vừa vì niềm vui đi cùng bạn bè mà cũng vừa bởi sức hút của món ăn hấp dẫn này vậy.
Cô Trang, chủ quán, đích thân mang món rau câu tráng miệng ra và chào mời chúng tôi các đặc sản khác cho ngày mai. Vâng, ngày mai, bạch tuộc, mực, ốc nhảy và cua mặt trăng…
Trong thời kỳ mà ai ai cũng lo lắng cho sự an toàn thực phẩm thì quả thật các món hải sản tự nhiên chế biến mộc giữa trời biển bao la này là một lựa chọn khôn ngoan. Hơn thế, sức hút ẩm thực đảo Phú Quý vốn là thứ để nhớ, để ghiền và để thương trong lòng du khách gần xa.
“Sóng tháng ba, bà già đi biển”. Câu dân gian của người miền biển thường ví von mỗi khi mùa tháng ba về thì trời êm, biển lặng, rất thích hợp để thực hiện những chuyến đi chơi ven biển, nhất là tham quan khám phá tại đảo Phú Quý (tỉnh Bình Thuận).
Nằm cách thành phố Phan Thiết gần 120km và mất khoảng 4 giờ di chuyển bằng tàu, đảo Phú Quý sở hữu làn nước biển xanh trong, bãi biển hoang sơ tuyệt đẹp, bờ cát trắng trải dài với nhiều địa điểm đẹp như Hòn Đen, vịnh Triều Dương, Bãi Nhỏ – Gành Hang. Phú Quý còn có nhiều điểm du lịch tâm linh nổi tiếng như Đền thờ công chúa Bàn Tranh, Vạn An Thạnh – nơi lưu giữ bộ xương cá voi, chùa Linh Quang, chùa Linh Sơn, núi Cáo Cát, ngọn hải đăng. Đến với Phú Quý du khách còn có thể tham quan các bè nuôi hải sản gần bờ và thưởng thức những món ngon dân dã vùng biển như ốc vú nàng, tôm hùm, cá mú, cua huỳnh đế, cua mặt trăng. Và hôm nay, Phú Quý cũng rất thích hợp để phát triển các môn thể thao trên biển như lướt ván buồm, lướt ván diều.
TRANG CHỦ
LỊCH TÀU
English
