Khi tới Cồn Cỏ, không thể không thưởng thức món ăn đặc biệt đảo Cồn Cỏ: “Cháo bột cá nhảy rong biển”. Có thể mô tả về món ăn “ngon nuốt lưỡi” này như sau: Bột mềm mịn, cá dai và thơm, vị cay của hành, tiêu, ớt hòa trộn trong 1 tô cháo, khiến chúng ta quên mất mình đang ở nơi nào. Bởi vì chỉ có thể thưởng thức được món ăn này ở Cồn Cỏ, nên nó mới có cái tên đặc biệt “ Cháo bột cá nhảy rong biển”.

Một tô cháo được làm từ sợi bột lọc (người dân địa phương gọi là bột sắn), sợi bột được se lại dẻo dai, nó ngắn hơn sợi bánh canh và thon hơn sợi bánh lọt của Miền Tây. Thả bột vào cùng nước lèo sền sệt , hoà với chả cá , chả tôm quết nhuyễn… và nhiều rong biển để món nước súp thêm ngọt hơn.

Cá nhảy là 1 loại cá ban đêm bò lên bờ đi lại săn mồi trên đá, được ví như chình suối bởi thịt dai chắc, thơm hơn cả cá lóc cá leo, chỉ cần 1 vài chú cá nhảy như vậy, thêm một nhúm rong biển thật tươi mướt đưa ngay lên bờ trong buổi sáng, cùng bột gạo pha bột lọc với bàn tay khéo léo nhồi nặn thành những sợi bánh canh nhỏ như đầu đũa, ngắn tầm hai đốt tay, thuôn dài nhọn hai đầu, là chúng ta đã có 1 bát cá nhảy “Ngon nuốt lưỡi”.

Ở Cồn Cỏ cũng có nhiều loại rong biển. Ngoài các món ăn đại trà, dân Quảng Trị chế biến rong biển thành bánh, thạch (sương sa) và nấu món cháo đặc biệt này. Sự hòa trộn của vị dai, thơm đặc trưng cá nhảy với vị đậm đà của rong biển, vị cay của tiêu và ớt và đặc trưng sần sật của sợi cháo hòa trộn thành 1 món ăn không cầu kỳ rực rỡ, không màu mè nhưng nó gói gọn những sản vật ngon tự nhiên trên đảo, khiến thực khách không thể không nhớ về món ăn này mỗi khi có ý định tới Cồn Cỏ.

Cái dẻo dai của bột lọc quyện với cái giòn giòn, sần sật của rong biển, vị đậm đà, ngọt thanh. Buổi sáng bơi lặn lên người đang lạnh mà húp tô cháo kèm với một chén nước mắm ớt xắt khoanh thì không còn gì sánh bằng. Cháo bột cá nhảy rong biển góp phần tô điểm sự phong phú đa dạng của các món ăn miền Trung.

Ốc mặt trăng còn gọi là ốc mắt ngọc, có nhiều ở vùng biển miền Trung, tập trung nhiều nhất là đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị), vùng biển Nha Trang – Khánh Hòa… Có thể nói ốc mặt trăng phân bố rộng nhưng theo đánh giá thì ở đảo Cồn Cỏ Quảng Trị là ngon nhất.

Ốc mặt trăng

Ốc mặt trăng, có nơi còn gọi là ốc mắt ngọc, ốc xà cừ. Thoạt trông, vẻ ngoài của loài ốc này rất xù xì, nhưng khi nhìn kỹ vào cái miệng “nàng” thì rất cuốn hút với cái hình tròn như mặt trăng, lấp lánh vân trắng, vân vàng. Còn lớp vỏ bên trong thì đúng là vẻ đẹp của xà cừ mà người ta thường khảm trên các tác phẩm mỹ thuật.

Sở dĩ ốc có tên gọi như vậy bắt nguồn từ cái mày ốc. Không phải là lớp mày mỏng như các loại ốc khác, ốc mặt trăng có lớp mày hình tròn như mặt nguyệt, lấp lánh vân trắng, vàng nhìn vào trông như con mắt ốc lấp lánh.

Chúng có tên tiếng Anh gọi chung là turban, nhưng theo phân loại thì chúng ta thường gặp 3 loài sinh sống ở Việt Nam:

– Ốc mặt trăng nâu (brown pacific turban, Turbo bruneus)

– Ốc mặt trăng miệng đỏ (tapestry / cat’s eye turban shell, Turbo petholatus)

– Ốc mặt trăng miệng vàng (yellow/silver mouth turban shell, Turbo chrysostomus)

Tất cả 3 loài này đều thuộc chi Turbo, họ Turbinidae, cùng liên họ Trochoidea với ốc nón, lớp chân bụng Gastropoda. Chi Turbo là một chi ốc cổ xưa rất rộng với hơn 60 loài đã được định danh. Những con ốc thuộc chi này đã xuất hiện ở giai đoạn cuối cùng của kỷ nguyên địa chất Cretaceous cách đây khoảng 100 triệu năm trước.

Trên thế giới, ốc mặt trăng phân bố rộng khắp nhưng thường xuất hiện ở Biển Đỏ, Ấn Độ Dương, ngoài khơi Madagascar, Mozambique, Chagos và Mauritius. Chúng cũng được tìm thấy ở Tây Thái Bình Dương (Philippines, New Caledonia, Samoa) và ngoài khơi Australia (lãnh thổ phía Bắc, Queensland, Tây Úc).

Thịt ốc giòn, ngọt, phần đít có vị hơi nhẫn nên người ta thường bỏ, chỉ lấy phần thịt. Ốc được chế biến thành nhiều món ăn ngon như hấp, luộc, xào, nướng… Ốc ngâm vào trong nước muối có pha gừng và ớt cho nhả hết đất cát, sau đó rửa lại nhiều lần bằng nước sạch trước khi chế biến.

Chế biến món Ốc mặt trăng

Thịt ốc giòn, ngọt như ốc hương nên thường được chế biến thành nhiều món ăn ngon như hấp, luộc, xào, nướng… Ốc ngâm vào trong nước muối có pha gừng và ớt cho nhả hết đất cát, sau đó rửa lại nhiều lần bằng nước sạch trước khi chế biến.

Đơn giản nhất là chế biến ốc bằng cách luộc, cho ốc vào nồi với nước lạnh vừa ngập mặt, thêm vài cọng sả, gừng và ớt trái giã dập. Ốc luộc chín có hương thơm nhẹ của sả, cay nồng của ớt và gừng rất kích thích. Ăn ốc mặt trăng luộc không thể thiếu chén nước mắm gừng, hương vị cay nồng của gừng và ớt làm cho món ăn đơn giản trở nên đậm đà.

Một món ngon cũng được nhiều người ưa thích là nướng bơ. Ốc sau khi rửa sạch được cho lên vỉ nướng, khi ốc vừa chín tái, cho bơ vào trong từng con ốc. Hơi nóng làm bơ tan chảy, thấm đẫm vào trong thịt ốc. Nướng đến khi những con ốc dậy mùi thơm nức thì gắp ra đĩa và thưởng thức với muối tiêu chanh. Không như món ốc luộc, vì nướng nên thịt khô lại, ăn giòn sần sật nhưng không dai, lại có vị béo và thoang thoảng hương thơm của bơ rất hấp dẫn.

Nếu thích vị cay nồng, bạn có thể thưởng thức món ốc mặt trăng xào muối ớt. Trước hết, rửa sạch và luộc sơ cho ốc vừa chín, vớt ra để ráo nước. Tiếp đến cho vào chảo rang với muối, ớt xay và các loại gia vị khác sao cho vừa ăn và đậm đà. Vỏ ốc bên ngoài được rang vàng, thấm đẫm muối ớt nhìn thật hấp dẫn và kích thích vị giác của người ăn. Và cũng chính cái vị mằn mặn, cay cay của muối ớt cùng phần thịt ốc đậm đà, giòn sần sật khiến bạn ăn hoài không ngán.

Cách ăn ốc mặt trăng

Với con sò huyết nướng hoặc hấp còn ngậm miệng, người ta bày chiêu lấy ngón tay cái vuốt vuốt giữa 2 mảnh vỏ thì lạ thay “nàng” sò huyết cho tách đôi rất dễ. Còn ốc mặt trăng muốn lấy được hết “ruột gan” của “nàng” thì phải biết gõ gõ con ốc xuống mặt bàn rồi dùng tăm kéo phần thịt ra. Nếu ai không biết chiêu này, khi kéo thịt ốc ra sẽ đứt khúc ruột cuối.

Thưởng thức ốc mặt trăng, cảm nhận thịt ốc giòn, ngọt không thua gì ốc hương. Riêng phần đuôi mà mọi người gọi là gan ốc thì béo ngậy. Đến Cồn Cỏ phải ăn để nhớ, để thương, để vấn vương món đặc sản đặc biệt ngon và đầy hấp dẫn này nhé !

Cột cờ Tổ quốc trên đảo Cồn Cỏ có chiều cao 38,8 mét, diện tích lá cờ rộng 24 mét vuông, đây là một trong những cột cờ được xếp vào loại lớn trên các đảo ven biển Việt Nam. Cột cờ Tổ quốc không chỉ tạo ra điểm tham quan cho khách du lịch, điểm giao lưu văn hóa mà còn là biểu tượng của độc lập, là cột mốc vững chắc trên biển…

Việc xây dựng cột cờ tổ quốc huyện đảo Cồn Cỏ thể hiện sự kỳ vọng của bao thế hệ; là biểu tượng của độc lập, hòa bình; là sự khẳng định chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc; là điểm tham quan giáo dục truyền thống cho quân dân, cán bộ trên đảo…

Đảo Cồn Cỏ có vị trí chiến lược quan trọng án ngữ cửa ngõ phía Nam Vịnh Bắc Bộ. Trong những năm chiến tranh, Cồn Cỏ được xem là “con mắt thần”, “vọng gác tiền tiêu” của miền Bắc. Bên cạnh đó, Cồn Cỏ có vị trí khá thuận lợi về địa – kinh tế: vừa gần đất liền vừa có thể mở hướng vươn khơi thuận lợi cho phát triển kinh tế biển đảo: dịch vụ, đánh bắt, nuôi trồng…, vừa thuận lợi cho phát triển giao thông đường biển, hoạt động du lịch trong tam giác Cửa Tùng – Cửa Việt – Cồn Cỏ.

Ngay sau khi Chính Phủ cho phép đảo Cồn Cỏ vừa được cho phép mở tuyến du lịch ra đảo, huyện đảo Cồn Cỏ đã xây dựng cơ sở vật chất, trùng tu các di tích lịch sử, hướng dẫn người dân làm các sản phẩm đặc trưng để phục vụ hoạt động du lịch.

Tính tới thời điểm hiện nay có 02 tàu cao tốc đi đảo Cồn Cỏ Quảng Trị là tàu cao tốc Cồn Cỏ Tourist và Tàu Chín Nghĩa Quảng Trị đang hằng ngày thay thế nhau chở hành khách, quân dân thường xuyên qua lại lên đảo.

Thời gian đến du lịch ở đảo Cồn Cỏ thích hợp nhất là mùa hè, từ tháng 3 đến tháng 8 hằng năm, trong đó tháng 5, 6 và 7 là thời điểm thời tiết sóng lặng biển êm. Quý hành khách tham khảo thông tin tàu du lịch Cồn Cỏ để tiến hành đặt vé cho chuyến hành trình của mình nhé !

Tàu Chín Nghĩa Quảng Trị

Công ty TNHH Chín Nghĩa Quảng Trị, thành lập lần đầu vào tháng 5 năm 2018, cùng liên doanh với Công ty Chín Nghĩa Quảng Ngãi. Thực hiện dự án đầu tư thu hút khai thác du lich, vận chuyển hành khách và hàng hóa chuyên tuyến Cửa Việt – Cồn Cỏ. Theo công văn số 1872/ UBND-VX của Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Quảng Trị ký ngày 08/05/2017.

Trong những ngày đầu tiên, Chín Nghĩa Quảng Ngãi lần lượt đưa tàu cao tốc Chín Nghĩa 01 và Chín Nghĩa 02 vào hoạt động trên tuyến Cửa Việt – Cồn Cỏ. Tuy nhiên, do thời điểm dịch covid-19 cho tới đã bàn giao tàu Chín Nghĩa 02 về Công ty TNHH Chín Nghĩa Quảng Trị và đổi tên thành tàu Chín Nghĩa Quảng Trị.

Tàu cao tốc Chín Nghĩa Quảng Trị là tàu vỏ thép đằm, chắc chịu sóng tốt với sức chở 156 hành khách và gần 30 tấn hàng hóa hoạt động trên tuyến Cửa Việt đi đảo Cồn Cỏ với thời gian mỗi chuyến hành trình là 1 giờ 10 phút. Tàu có chiều dài 24,5m, rộng 4,4m, tổng công suất máy chính 820 mã lực, tốc độ tối đa 16 hải lý/giờ, chở được 156 hành khách. Tàu được chế tạo bằng vỏ thép, trang bị các thiết bị hàng hải đáp ứng đầy đủ các quy chuẩn vận chuyển hành khách bằng đường biển.

Với đội ngũ thuyền viên giàu kinh nghiệm, đầy đủ bằng cấp, nhiệt thành trong công việc. Luôn đặt sự an toàn của hành khách lên hàng đầu Tàu cao tốc chín nghĩa được thiết kế bằng vỏ thép chắc chắn chịu sóng gió tốt .tổng công suất 156 ghế được ví như 1 chiếc cầu thép vững chắc nối liền cửa Việt cồn cỏ để phục vụ du khách và quân dân trên đảo.

Tàu Cồn Cỏ Tourist

Tàu cao tốc Cồn Cỏ Tourist mang số hiệu QT 00666, có tổng mức đầu tư 24,1 tỉ đồng. Tàu Con Co Tourist có vỏ và cabin bằng hợp kim nhôm, dài 27,5m, rộng 5,5 m, chiều cao mạn 2,5 m, tốc độ tối đa 20 hải lý/giờ. Tàu có 2 máy 600HP@2100vg/ph của hãng MTU-Rolls Royce Power xuất xứ từ Đức. Với các thông số kỹ thuật như trên, tàu Con Co Tourist có thể hoạt động trong điều kiện sóng cấp 5, chở theo 80 hành khách cùng biên chế 5 thuyền viên.

Hằng tuần, có ba chuyến tàu du lịch cao tốc mang tên Cồn Tourist 80 ghế đưa du khách ra vào đảo. Từ cảng Cửa Việt, vào 8 giờ các ngày thứ 2, tàu bắt đầu rời neo, 50 phút sau ra đến đảo; tàu trở về đất liền vào ngày thứ 3. Tiếp tục sáng thứ 5 và thứ 7, tàu ra đảo và trở về vào sáng thứ 6 và Chủ Nhật. Ngoài các thời gian quy định này, những ngày còn lại trong tuần, các đoàn khách có nhu cầu thì Trung tâm Dịch vụ – Du lịch Cồn cỏ sẵn sàng phục vụ. Giá vé 440 nghìn đồng/du khách cho một lần ra vào.

Đối với đảo Cồn Cỏ Quảng Trị, Cua đá sớm nức tiếng vì đã trở thành món ăn tinh thần cho quân dân thời chống Mỹ qua bài hát “Con cua đá” của nhạc sĩ Ngọc Cừ – Phan Ngạn: Cồn Cỏ, Cồn Cỏ ấy có con (cá đua) là con cua đá!…, góp phần bồ dưỡng bộ đội ta cùng đánh Mỹ lăn quay… Và thực tế, trong thời khói lửa hào hùng đó, Cua đá đã góp phần cải thiện nguồn thực phẩm cho cán bộ, chiến sĩ trên đảo tiền tiêu đứng vững diệt thù; là sản phẩm phục vụ du lịch Cồn Cỏ trong thời gian đến.

Con cua đá

Cua Đá là loại cua vừa sống trên cạn, vừa sống dưới nước. Cho đến nay, các nghiên cứu đã xác nhận Cua đá (Gecarcoidea lalandii) phân bố rất ít trên thế giới, ở Việt Nam Cua đá cũng chỉ có ở một số đảo gần bờ. Biển miền Trung Việt nam có đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) và Cù Lao Chàm (Quảng Nam) là 2 nơi có cua đá đáng kể nhất. Thịt cua đá được khẳng định là thơm ngon, bổ dưỡng nên được nhiều người ưa chuộng.

Cua đá là một loài cua sống ở ven biển, vỏ màu tím sậm, mình rắn chắc, càng cái ngắn và to, con nặng trung bình từ 100 – 200gr. Loài cua này thường đi ăn vào ban đêm, ngày trú ẩn trong các hang đá dọc theo các bờ biển, nhiều nhất là vùng biển miền Trung và Tây Nam bộ, nổi tiếng ngon là cua đá Cù lao Chàm.

Thức ăn chính của cua đá là động vật dưới biển như cá, tép. Chính vì vậy mà người đặt rập cua đá thường dùng cá chết làm mồi để nhử bắt. Ngoài đặt rập ra, ở Hòn Tre có nhiều người còn săn cua đá bằng cách lặn bắt từng con.

Bộ phận ngon nhất của cua đá là càng cái, thịt vừa săn chắc vừa ngọt. Càng cua đá hấp dẫn nhất là nướng, luộc, rang muối tiêu. Trước khi rang người ta đập giập càng rồi ướp gia vị cho thấm đều. Mình cua đá có thể cháy tỏi, rang me, hấp bia hoặc hấp sả, vị béo, ngọt thanh, không tanh như các loài cua khác, đặc biệt là gạch cua đá thơm lừng. Khách sành điệu ẩm thực mỗi lần ra biển, đảo thường tìm mua cho được cua đá để thưởng thức. So với ghẹ và cua biển, thịt cua đá dai và đậm đà hơn, mùi vị thơm đặc trưng nên ai cũng muốn khám phá một lần cho biết.

Cua đá tuy không phải là sản vật mang lại giá trị kinh tế cao như ghẹ, cua biển và các loài sò ốc, nhưng nó cũng đã góp phần xóa đói giảm nghèo cho cư dân vùng biển đảo chuyên sống bằng nghề khai thác hải sản cung cấp cho khách du lịch. Ngoài ra, nó còn là món ăn dồi dào dinh dưỡng giúp bộ đội ta một thời ăn no lập nhiều chiến công.

Bảo tồn Cua đá Cồn Cỏ

Ngay từ khi mới thành lập, UBND huyện đã ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ Tài nguyên và Môi trường huyện đảo Cồn Cỏ, trong đó nêu rõ cấm đánh bắt cua đá dưới mọi hình thức; UBND tỉnh Quảng Trị ra Quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cồn Cỏ. Mặc dù đã có nhiều chủ trương, các văn bản liên quan đến việc bảo tồn nguồn lợi từ Cua đá song vẫn chưa phát huy hiệu quả như mong đợi. Người dân nhất là lực lượng công nhân lao động thời vụ ở trên đảo đang lén lút bắt Cua đá để ăn và đưa vào đất liền tiêu thụ. Thực tế cho thấy Cua đá Cồn Cỏ ngày càng giảm về số lượng và kích thước.

Với diện tích của Đảo khoảng 230ha, theo khảo sát gần đây do Ban quản lý Khu bảo tồn biển thực hiện đã xác định được thông tin bước đầu về mùa vụ sinh sản, số lượng trứng, trung bình có 140.000 trứng/con chúng sẽ dễ dàng phủ khắp đảo chỉ qua vài lần sinh sản nếu có điều kiện thích hợp. Nếu được bảo vệ và phát triển hợp lý có thể đưa cua đá từ chỗ có nguy cơ suy kiệt đến phát triển ổn định về số lượng và chất lượng từ đó có thể xây dựng thành một sản phẩm du lịch để phục vụ nhu cầu người dùng, góp phần phát triển kinh tế cho người dân.

Qua tìm hiểu, mục đích sử dụng cua đá không định hướng trước, họ có thể bán, ăn hoặc biếu tặng…Ngoài những người dân địa phương, đáng chú ý là những công nhân khi xây dựng các công trình trên đảo có tâm lý phải ăn kỳ được cua đá cho biết, mang về làm quà đặc trưng…Qua đây có thể nói nguyên nhân hàng đầu làm suy kiệt số lượng cua đá là do yếu tố con người: khai thác tự do, không có tính chọn lọc.

Bài học thực tế, ở Cù Lao Chàm, cua đá cũng từ chỗ đánh bắt tự do, số lượng suy kiệt, giá thành không cao… nhưng giờ đây người dân trên Cù Lao Chàm đã là người trực tiếp hưởng lợi từ việc khai thác cua đá bền vững. Họ xây dựng lịch khai thác, kích cỡ đánh bắt, số lượng cho mỗi đợt thu bắt để cua đá có thời gian sinh sản, phục hồi và duy trì số lượng, kịp lớn để trở thành mặt hàng thương phẩm giá trị cao (600.000đ/kg) và lâu dài. Họ tự giám sát nhau mà không cần phải chi trả phí cho cơ quan giám sát nào cả.

Đảo Cồn Cỏ hoàn toàn đủ điều kiện để áp dụng, cải biến mô hình đồng quản lý, khai thái cua đá của Cù Lao Chàm để áp dụng cho phù hợp với thực trạng của đảo Cồn Cỏ đem lại lợi nhuận ổn định. Song khi chưa có một mô hình, quy trình quản lý hoàn chỉnh, trước mắt cần lắm sự hợp tác tự nguyện của cán bộ, chiến sỹ, công nhân và người dân trên đảo. Nếu tình cờ gặp Cua đá hãy để cho nó một cơ hội trốn thoát và hiểu rằng không phải để cho người khác bắt mà là để bảo tồn, nhân giống và khai thác hiệu quả. Bên cạnh việc giám sát, truyên truyền của các đơn vị chức năng, người dân cần phối hợp với các đơn vị chức năng như Công an huyện, Phòng Kinh tế – Xã hội để xử lý những trường hợp đánh bắt Cua đá ở trên đảo.

Ngay cả khi có lập được khu khuân nuôi bảo vệ, phục hồi cua đá trên đảo, có chế tài mạnh, giám sát chắc chắn thì cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vẫn là nhân tố then chốt để quyết định sự tồn vong của cua đá trên đảo, quyết định mình được hưởng lợi từ cua đá ổn định lâu dài, góp phần xây dựng hình ảnh Cua đá gắn liền với danh hiệu Cồn Cỏ anh hùng, sản phẩm du lịch trong tương lai.

Bài hát Con cua đá

CON CUA ĐÁ

Sáng tác: Ngọc Cứ – Phan Ngạn

Trình bày: TB: Tốp nam đoàn NTQK4

***************************************

Cồn Cỏ, Cồn Cỏ ấy có con (cá đua) là con cua đá

Nó nằm trong đá, nó nằm trong khe

Nó có tám cái que có hai cái càng

Trời về tối, ấy lính ta rất mê

Đi mò trong khe, rúc ra mà rúc rích

Lính ta mà rất thích nghe cua đi rào rào

Chộp ngay bỏ vào đầy bao cua đá….

A…. lính ta chiến đấu suốt ngày đêm

Có canh là canh canh cua đá

Càng bền là bền sức trai

A…. đánh cho quân cướp Mỹ tơi bời

Khiến chúng nó rụng rời khi nghe tin Cồn Cỏ.

Cồn Cỏ ấy có con (cá đua) mà là con cua đá

Góp phần bồi dưỡng bộ đội ta càng đánh Mỹ lăn quay

Con cua đá…